Türkiye’de milyonlarca öğrencinin geleceğini etkileyen LGS ve YKS sürecinde artan stres ve başarı baskısı, özellikle öğrenci ve ailelerini kısa yoldan çözüm arayışına itiyor. Bu dönemde dikkat ve odaklanmayı artırdığı iddia edilen bazı ilaçların, hekim kontrolü olmadan kullanılması, ciddi bir tartışma konusu haline gelmiştir.

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Cansu Gerçek, kamuoyunda “zihin açıcı” olarak bilinen ürünlere dair önemli bilgiler paylaşmaktadır. Dr. Gerçek, bu ürünlerden biri olan sitikolinin, beyin hücre zarının yapısında yer alan fosfolipitlerin sentezine katkıda bulunduğunu ve nörolojik süreçlerde rol oynadığını ifade etmektedir. Nöronların yapısal bütünlüğünü destekleyici etkileri nedeniyle bazı durumlarda kullanılabileceğini ancak bu kullanımın sınırlarının net olduğunu da vurgulamaktadır. Dr. Gerçek, sitikolinin, çocuk ve ergen psikiyatrisinde bazı seçilmiş vakalarda destekleyici amaçla kullanılabileceğini fakat temel tedavinin yerine geçemeyeceğini belirtmektedir.

Dr. Cansu Gerçek, dikkat artırmak amacıyla hekim kontrolü olmadan kullanılan ilaçların; Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), özgül öğrenme güçlüğü, otizm spektrum bozukluğu ve ergenlik döneminde görülen bazı bilişsel şikayetlerde, hekimin uygun görmesi halinde destekleyici olarak kullanılabileceğini ifade etmektedir.

Dr. Gerçek, DEHB konusunda yanlış bilinen hususlara da dikkat çekerek, DEHB’de birinci basamak tedavinin bilimsel etkinliği kanıtlanmış stimülan ilaçlar olduğunu dile getirmektedir. Sitiokinin bu tedavilere alternatif olmadığını, yalnızca gerekli görüldüğünde ek destek olarak değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Ayrıca, bu tür ürünlerin “ilaç yerine doğal çözüm” şeklinde sunulmasının yanıltıcı ve riskli olduğunu vurgulamaktadır.

Kontrolsüz kullanımın en büyük tehlikesinin, çocukların doğru tanı ve tedaviye ulaşmalarının gecikmesi ve farklı sağlık sorunlarına yol açabilme riski olduğu ifade edilmektedir. Dr. Gerçek, dikkat eksikliği şikayetlerinin altında çeşitli nedenlerin yatabileceğini; anksiyete bozuklukları, depresyon, uyku problemleri ve öğrenme güçlükleri gibi. Her dikkat sorununun DEHB olmadığı, bu nedenle hekime danışmadan yapılan her müdahalenin asıl sorunun gözden kaçmasına ve farklı sağlık sorunlarına yol açabileceği belirtilmektedir.

Dr. Cansu Gerçek, sosyal medya ve kulaktan dolma bilgilerle yapılan yönlendirmelerin ciddi risk taşıdığına dikkat çekerek aileleri uyarıyor. Hekim önerisi olmadan ilaç kullanmamaları, arkadaş tavsiyesi ile ilaca başlamamaları ve gelişim çağındaki çocukların akademik başarısı için kimyasal destek arayışına girmemeleri gerektiğini ifade etmektedir.

Sitikolin gibi maddeler, doğru hastada ve doğru endikasyonla kullanıldığında fayda sağlayabilecek nörobiyolojik ajanlar arasında yer almaktadır. Ancak uzmanlar, bunun onların “herkes için uygun” olduğu anlamına gelmediğinin altını çizmektedir. Dr. Gerçek, gelişigüzel ‘zihin açıcı’ kullanımının doğru olmadığını, kalıcı başarının ise doğru tanı, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla mümkün olduğunu belirtmektedir.