Borsa İstanbul'da son yıllarda yaşanan olaylar, artık sadece "tesadüf" olarak geçiştirilemeyecek bir noktaya geldi. Birçok şirket patronunun piyasa işlemleri, yatırımcıların piyasanın adaletine olan güvenini ciddi şekilde sarsıyor. Bu durumun daha da vahim tarafı, ilgili kurumların çoğu zaman bu olayları seyirci gibi izlemeleridir.

Ortada tam anlamıyla bir "el çabukluğu marifeti" düzeni bulunmaktadır. Bu düzen genellikle benzer bir senaryoyla işliyor. Öncelikle, patronlar ve tahtacılar arasında görünmez bir trafik başlıyor. Hisse fiyatları çeşitli yöntemlerle yukarı taşınıyor; sosyal medya operasyonları, manipülatif haber akışları, yapay hacimler ve agresif tavan serileri gibi pek çok yöntem devreye giriyor. Küçük yatırımcı, doğal olarak "bir şey oluyor" diyerek hisseye yöneliyor.

İşlerin devamında ise patron sahneye çıkıyor. Bu bazen yüksek iskontolu kurumsal satışlarla gerçekleştiriliyor, bazen köprü satışlarıyla pay el değiştiriyor, hatta farklı yatırımcı hesapları üzerinden dolaylı çıkışlar oluyor. Sonuç olarak, patron hisseyi satıyor, küçük yatırımcı ise mağdur durumda kalıyor.

En dikkat çekici durum ise şudur: Şirketin gerçek durumunu en iyi bilen kişi, patronun kendisidir. Patron, şirketteki nakit akışını, borç baskısını, sipariş iptallerini, bankalarla olan sorunları ve konkordato riskini en iyi gören kişidir. Ancak tüm bu bilgileriyle, patron kendi hissesini satıyor; bu da "insider trading" yani içeriden öğrenenlerin ticareti olarak adlandırılıyor.

Daha büyük bir insider vakası yaşanabilir mi? Şirket kötüye giderken, patron kendi payını azaltıyor ama küçük yatırımcı hâlâ "yatırım hikâyesi" dinlemeye devam ediyor. Sonunda bilanço bozularak borç patlıyor, faaliyet zararları ortaya çıkıyor ve hisse çöküyor. Yine kaybeden küçük yatırımcı oluyor.

Durumun daha da vahim olan tarafı, bugüne kadar bu tür olaylarda ciddi şekilde bedel ödeyen kaç patron olduğu. Piyasada işlem yasağı alan küçük yatırımcılar ve tedbir yiyen hesaplar bulunmakta ama şirket sermayesini adeta buharlaştıran patronlara yönelik caydırıcı örnek sayısı yok denecek kadar az.

Bazen uygulanan sıkılaştırmalar da doğrudan küçük yatırımcıyı vuruyor. Kredili işlem yasakları, emir paketi tedbirleri ve brüt takas uygulamaları, piyasanın likiditesini kurutmakta ve hisse değerlerini daha da düşürmektedir. Patron ise çoktan çıkışını yapmış oluyor ve geride kaybeden yatırımcılar kalıyor.

Burada kritik nokta şudur: Şirket ile patron aynı şey değildir. Şirketi cezalandırdığınızda, aslında şirkete ortak olan yüz binlerce küçük yatırımcıyı da cezalandırmış oluyorsunuz. Bedeli ödemesi gerekenler, şirket kaynaklarını yanlış kullanan, yatırımcıyı yanıltan ve içerideki bilgiyi avantaja çeviren patronlardır. Şahsi sorumluluk mekanizması güçlenmeden bu düzen değişmeyecektir.

Çünkü şu an yaşanan mesele, sadece borsadaki birkaç manipülasyon hikayesinden çok daha fazlasıdır. Bunun makroekonomik bir boyutu da bulunmaktadır. Bazı patronların bu süreçlerden elde ettikleri kazançların yurt dışına aktarılması, Türk lirası üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Döviz talebi büyürken, finansal kırılganlık da artmakta ve bu durum enflasyonla mücadeleyi zorlaştırmaktadır.

Yani mesele yalnızca küçük yatırımcının kaybı değil, tüm toplum bunun bedelini ödemek zorunda kalıyor. Ekonomi yönetimi yıllardır enflasyonla mücadele için vatandaşlardan fedakarlık isterken, sermaye piyasasında oluşan gri alanların yeterince denetlenmemesi büyük bir çelişki yaratıyor. Güven olmayan yerde sermaye büyümez ve adalet olmayan yerde yatırımcı kalmaz. Bu nedenle borsa bir kumar masasına dönerse, uzun vadeli yatırım kültürü de yok olur.

SPK yönetimindeki değişimin ardından piyasalarda yeni bir dönemin başlayacağı umudu var. Ancak bu beklentinin boşa çıkmaması dileğiyle; artık tribünden maçı izleme dönemi sona ermelidir. Gerçek denetim, gerçek yaptırım ve gerçek şahsi sorumluluk mekanizması kurulmalıdır. Aksi halde kaybeden sadece küçük yatırımcı değil, Türkiye ekonomisinin kendisi olacaktır.