Kamu-Özel İşbirliği Projelerinde Borç Üstlenimi Tutarları
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yayımladığı "Borç Üstlenimine Tabi Kredi Anlaşmaları" verileri, Türkiye'deki kamu-özel işbirliği projelerinde Hazine'nin üstlenim taahhüdünün boyutlarını ortaya koydu. Haziran 2026 itibarıyla, yap-işlet-devret modeliyle gerçekleştirilen projelere ilişkin borç üstlenim taahhütleri toplamda 22 milyar 174 milyon 144 bin 464 ABD doları olarak kayıtlara geçti.
Borç üstlenimi mekanizması, projeyi yürüten şirketin kredi yükümlülüklerini yerine getirememesi halinde, ilgili kredi borcunun kamu tarafından üstlenilmesini öngörmektedir. Bu durum, doğrudan bütçe harcaması olmasa da, Hazine açısından önemli bir potansiyel yükümlülük oluşturmaktadır.
Projelerin Detayları
Bakanlık verilerinde yer alan projelerin tamamı yap-işlet-devret modeli kapsamında bulunmaktadır. Listede ön plana çıkan projeler arasında otoyol, köprü ve tüneller sıralanmaktadır. Özellikle Avrasya Tüneli, Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu, Ankara-Niğde Otoyolu ve Kuzey Marmara Otoyolu kesimleri bu kapsamda dikkat çekmektedir.
Kuzey Marmara Otoyolu, toplam 6,9 milyar dolar borç üstlenimi ile en yüksek payı almaktadır. Kurtköy-Akyazı, Kınalı-Odayeri ve Odayeri-Paşaköy kesimlerinin dahil olduğu bu projeler, toplam üstlenim portföyünün yaklaşık yüzde 31'ine karşılık gelmektedir. Ardından 4,96 milyar dolarlık taahhütle Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu gelmektedir.
Son Dönemdeki Yeni Anlaşmalar
2025 ve 2026 yıllarında yapılan yeni borç üstlenim anlaşmaları, dikkat çekici bir artış göstermiştir. 2025'te Çeşmeli-Kızkalesi Otoyolu için 1,01 milyar dolar, Antalya-Alanya Otoyolu için 1,99 milyar dolar ve Ankara-Kırıkkale-Delice Otoyolu için 1,14 milyar dolarlık anlaşmalar kaydedilmiştir.
2026 yılında ise Kınalı-Tekirdağ-Çanakkale-Savaştepe Otoyolu’nun Malkara-Çanakkale kesimi için 1,96 milyar dolar, Kınalı-Malkara kesimi içinse 1,44 milyar dolar değerinde kredi anlaşması yapılmıştır. Bu yeni anlaşmalar toplamda 7,54 milyar dolara ulaşmış, 2024 sonrası eklenen anlaşmalarla birlikte toplam taahhüt miktarı 8,34 milyar dolara çıkmıştır.
Büyüklük ve Dağılım
Devletin üstlenim taahhütleri arasında, Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu'nun 2015 tarihli anlaşmasında 4 milyar 956 milyon dolarlık kredi tutarı bulunurken, Kuzey Marmara Otoyolu'nun Kurtköy-Akyazı kesiminde 2 milyar 840 milyon dolara kadar çıkmıştır. Kınalı-Odayeri kesiminde ise bu rakam 1 milyar 595 milyon dolardır.
Diğer önemli projeler arasında Antalya-Alanya Otoyolu 1,99 milyar dolar, Ankara-Niğde Otoyolu 1,31 milyar dolar ve Çeşmeli-Kızkalesi Otoyolu 1,01 milyar dolar olarak sıralanmaktadır. Avrasya Tüneli için borç üstlenim tutarı ise 960 milyon dolar olarak belirlenmiştir.
Toplam Taahhüt Analizi
Hazine'nin borç üstlenimine tabi kredi anlaşmaları, büyük altyapı projelerinde önemli bir koştulu yükümlülük oluşturmaktadır. Haziran 2026 itibarıyla kaydedilen toplam üstlenim tutarı 22,2 milyar dolar olarak belirtilmiştir. Bu tutarın büyük kısmı, otoyol, köprü ve tünel projelerinden geçmektedir.
Veriler, kamu-özel işbirliği modeliyle yürütülen ulaşım projelerinde finansman yükünün yalnızca şirketlerin bilançosunda kalmadığını, belirli koşullarda Hazine açısından da risk oluşturduğunu göstermektedir. Bu durum, proje finansmanı ve kamu maliyesi açısından önemli bir boyut teşkil etmektedir.
