Sağlık Bakanlığı'nın yaptığı son araştırmaya göre, 1 yaş ve üzerindeki bireylerin %23,7'si uyku sorunları yaşamaktadır. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi'nde Psikiyatri Uzmanı Dr. Merve Gümüșay, melatoninin geleneksel uyku ilaçlarından farklı olduğunu vurgulayarak, bu hormonun doğal olarak vücutta bulunmasına rağmen bilinçsizce kullanılmaması gerektiği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Uykuya dalmakta güçlük çeken, sık sık uyanan ya da sabah dinç bir şekilde uyanamayanların sayısı üzerine yapılan araştırmalar, farklı göstergeler ortaya koyuyor. Sağlık Bakanlığı'nın "Türkiye'de Sağlığın Geliştirilmesi Araştırma Raporu"na göre, araştırmaya katılan 18 yaş ve üzerindeki bireylerin %23,7'si uyku sorunları yaşadıklarını belirtmiştir. Bu sorunlar arasında az uyuma %50,3, uykuya dalma zorluğu %24,3, ve hiç uyuyamama %16 oranında kaydedilmiştir.

Melatonin, uyku sorunuyla mücadele eden bireyler için son zamanlarda popüler bir seçenek haline gelmiştir. Dr. Gümüșay, melatonin kullanımının yaygınlaşmasının arkasında uyku sorunlarının gündelik yaşamı olumsuz etkilemesi olduğunu belirtir. Melatonin, reçetesiz ya da internet üzerinden kolayca edinemebildiği için, doğal bir destek olarak algılanmakta ve zararsız olduğu düşüncesi güçlenmektedir.

Dr. Gümüșay, melatoninin doğru bireyde, doğru zamanda ve uygun dozda kullanıldığında bazı uyku problemlerine yardımcı olabileceği görüşündedir. Ancak, her uyku sorunu için evrensel bir çözüm olarak görülmemesi gerektiğinin altını çizmektedir. Melatonin, beyinde bulunan epifiz bezinden salgılanarak vücuda "gecenin başladığını" bildiren bir hormondur. Karanlıkta melatonin düzeyi yükselirken, sabah ışığı ile azalır; dolayısıyla uyku-uyanıklık döngüsünü ve sirkadiyen ritmi düzenlemede rol oynamaktadır.

Melatoninin özellikle jet-lag, gecikmiş uyku-uyanıklık fazı bozukluğu gibi durumlarda faydalı olabileceğini belirten Dr. Gümüșay, uykusuzluk üzerindeki etkinin ise bireyin yaşına ve kullandığı preparata göre değişiklik gösterebileceğini ifade ediyor. Kronik uykusuzluk durumunda ise yalnızca bir takviye kullanmanın yeterli olmayacağını, uyku alışkanlıklarının düzenlenmesi ve bilişsel davranışçı terapinin önemli tedavi yöntemleri arasında yer aldığını vurguluyor.

Melatoninin bağımlılık riski konusuna da değinen Dr. Gümüșay, mevcut verilerin melatoninin klasik bağımlılık tablosuyla ilişkilendirilemediğini göstermektedir. Ancak, melatonin almadan uyuyamam düşüncesinin, fiziksel bağımlılıktan ziyade psikolojik alışkanlık olabileceği belirtilmektedir. İlacın kesilmesi durumunda uykusuzluğun yeniden ortaya çıkması, genellikle başlangıçtaki uyku probleminin devam ettiğini göstermektedir.

Son yıllarda melatonin, yalnızca uyku konusuyla değil, aynı zamanda antioksidan özellikleri nedeniyle de dikkat çekmektedir. Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında melatoninin serbest radikalleri etkisiz hale getirebildiği ve bağışıklık sistemini düzenleyebildiği gösterilmiş durumda. Ancak, bu etkinin insanlar üzerinde kanıtlanmış tedavi anlamına gelmediği ve klinik olarak yeterli kanıt olmadan sağlıklı bireyler tarafından rutin olarak kullanılmaması gerektiği vurgulanmaktadır.

Melatoninin yan etkilerine de dikkat çeken Dr. Gümüșay, "doğal" olmasının yan etkiler olmadığı anlamına gelmediğini belirtti. Bazı yetişkinlerde kısa süreli kullanımdan sonra sabah sersemliliği, baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı gibi etkiler görülebilmektedir. Ayrıca, melatoninin gece alınması durumunda etkisinin sabaha uzanması halinde dikkat gerektiren işlerde sorun oluşturabileceği uyarısında bulunmuştur.

Alkol ile birlikte kullanımı durumunda da dikkatli olunması gerektiğini belirten Dr. Gümüșay, melatoninin alkol ve diğer uyku ilaçlarıyla kombine edildiğinde uyku hali ve dikkat bozukluğunu artırabileceği konusunda uyarıda bulunmuştur. Ayrıca, melatoninin böbrek yetmezliği ve karaciğer hastalığı olan kişilerde etkileri hakkında yeterli verinin bulunmadığı belirtilmektedir.

Son olarak, Dr. Gümüșay, uykusuzluğun yine de başka bir psikiyatrik veya fiziksel sorunun belirtisi olabileceği konusunda uyarıyor. Örneğin, depresyon, kaygı bozuklukları ve uyku apnesi gibi durumlar uyku problemlerine neden olabilir. Bu nedenle, yalnızca melatonin kullanarak belirtileri bastırmaya çalışmanın yerine altta yatan sebebin değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmaktadır.