ABD ve İran Heyetleri İslamabad'da Görüştü

ABD ve İran heyetleri, 8 Nisan 2023 tarihinde gerçekleşen iki haftalık ateşkesin ardından Pakistan'ın başkenti İslamabad'da bir araya geldi. Görüşmelere ABD adına Başkan Yardımcısı JD Vance, İran adına ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık etti.

Müzakerelerin ardından 12 Nisan 2023'te erken saatlerde basın toplantısı düzenleyen JD Vance, “Tarafımızın koşullarını kabul etmeyi tercih etmediler” ifadesini kullandı. Ancak, Vance, İran’ın teklifi kabul edip etmeyeceğine dair kapıyı açık bıraktı: “Buradan çok basit bir teklifle ayrılıyoruz. Bu, son ve en iyi teklifimiz. İranlılar’ın kabul edip etmeyeceğini göreceğiz.” şeklinde konuştu.

Görüşmelerin ardından İran devlet televizyonu IRIB'de yapılan açıklamada ise, “İran heyeti, halkının ulusal çıkarlarını korumak amacıyla 21 saat kesintisiz ve yoğun müzakere etti. İran heyetinin çeşitli girişimlerine rağmen Amerikan tarafının mantıksız talepleri müzakerelerin ilerlemesini engelledi. Görüşmeler bu yüzden sona erdi.” denildi.

Tarihi Müzakere Süreci

Pakistan'ın arabuluculuğuyla düzenlenen bu müzakereler, 1979 İran İslam Devrimi’nden bu yana ABD ve İranlı yetkililer arasındaki en üst düzey görüşme olarak kayıtlara geçti. Görüşmelerden çıkan sonuçlar, her iki taraf açısından da büyük bir önem taşımakta.

Görüşmelerin ardından, ABD Başkanı Trump, “ABD Donanması, Hürmüz Boğazı’na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışılan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacak.” açıklamasında bulundu. Trump, Truth Social sosyal medya hesabında şu ifadeleri kullandı: “İran, Hürmüz Boğazı’nı açma sözü verdi ve bunu bilerek yerine getirmedi. Donanmama, uluslararası sularda İran’a geçiş ücreti ödemiş her gemiyi tespit edip durdurma talimatı verdim. Yasadışı bir geçiş ücreti ödeyen hiç kimse, açık denizlerde güvenli geçişe sahip olmayacaktır. Aynı zamanda İranlıların boğazlara yerleştirdiği mayınları da yok etmeye başlayacağız.”

Hürmüz Boğazı'nın Önemi

Basra Körfezi'nin ağzındaki dar su yolu olan Hürmüz Boğazı, Ortadoğu'daki petrol ve LNG’yi (sıvı doğalgaz) Umman Denizi ve Hint Okyanusu'yla dünya pazarlarına ulaştırmaktadır. Bu boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin sağlandığı kritik bir deniz yolu konumundadır. Bölgedeki petrol üreticileri, günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve kondensatı Hürmüz Boğazı’ndan küresel piyasalara göndermektedir.

Hürmüz Boğazı'nın tam bir merkezi kontrol otoritesi bulunmamaktadır. Tankerler, İran ve Umman'ın karasularından geçmektedir. İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan Birleşmiş Milletler (BM) anlaşmasını imzalamış olsa da, henüz onaylamamıştır. Petrol ve doğalgazda yüzde 90'dan fazla dışa bağımlı olan Türkiye de, enerji fiyatlarındaki yükselişten etkilenecek ülkelerin başında gelmektedir.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen LNG ticaretinin büyük kısmını Çin başta olmak üzere Asya'daki alıcılar oluşturmaktadır. Küresel gaz piyasalarında tedarike yönelik olasılık aksaklıklar ise, Avrupa başta olmak üzere fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaktadır.