ABD ve İran Heyetleri İslamabad'da Görüştü

ABD ve İran heyetleri, 8 Nisan 2023'te varılan iki haftalık ateşkesin ardından Pakistan'ın başkenti İslamabad'da bir araya geldiler. Görüşmelere ABD adına Başkan Yardımcısı JD Vance, İran adına ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık etti.

Müzakere sonrası 12 Nisan’da erken saatlerde basın toplantısı düzenleyen Vance, "Tarafımızın koşullarını kabul etmeyi tercih etmediler," ifadelerini kullandı. Ancak, görüşmelerin sonuçsuz kalmaması adına kapıyı aralık bıraktı ve "Buradan çok basit bir teklifle ayrılıyoruz. Bu, son ve en iyi teklifimiz. İranlıların bunu kabul edip etmeyeceğini göreceğiz," şeklinde konuştu.

İran devlet televizyonu IRIB ise müzakerelerin ardından yaptığı açıklamada, İran heyetinin halkının ulusal çıkarlarını korumak amacıyla 21 saat kesintisiz yoğun müzakere yaptığını belirtti. İran temsilcileri, Amerikan tarafının mantıksız taleplerinin müzakerelerin ilerlemesini engellediğini ifade ederek, görüşmelerin bu sebeple sona erdiğini belirtmişlerdir.

Pakistan'ın arabuluculuğunda gerçekleştirilen bu müzakereler, 1979 İran İslam Devrimi'nden bu yana ABD ve İranlı yetkililer arasındaki en üst düzey görüşme olması açısından dikkat çekici bir öneme sahipti.

Görüşmelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump, "ABD Donanması, Hürmüz Boğazı'na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacak," açıklamasında bulundu. Trump, ayrıca "İran, Hürmüz Boğazı'nı açma sözü verdi ve bunu bilerek yerine getirmedi," şeklinde ifadeler kullandı. Bununla birlikte, "Donanmamıza, uluslararası sularda İran'a geçiş ücreti ödemiş her gemiyi tespit edip durdurma talimatı verdim. Yasadışı bir geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvenli geçişe sahip olmayacaktır. Aynı zamanda İranlıların boğazlara yerleştirdiği mayınları da yok etmeye başlayacağız," dedi.

Hürmüz Boğazı’nın Önemi

Basra Körfezi'nin ağzındaki dar su yolu Hürmüz Boğazı, Ortadoğu'daki petrol ve sıvı doğalgazı (LNG) Umman Denizi ve Hint Okyanusu'yla dünya pazarlarına ulaştırmaktadır. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin sağlandığı kritik bir deniz yoludur. Bölgedeki petrol üreticileri, günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve kondensatı Hürmüz Boğazı’ndan global piyasalara gönderirler.

Hürmüz Boğazı'nın tam bir merkezi kontrol otoritesi bulunmamakta; tankerler, İran ve Umman'ın karasularından geçmektedir. İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan Birleşmiş Milletler (BM) anlaşmasını imzalamış olsa da bu henüz onaylanmamıştır. Türkiye, petrol ve doğalgazda yüzde 90’ın üzerinde dışa bağımlı olan bir ülke olarak, enerji fiyatlarındaki yükselişten etkilenebilecek ülkelerin başında gelmektedir.

Hürmüz Boğazı’ndan geçen LNG ticaretinin büyük bir kısmı Çin başta olmak üzere Asya’daki alıcılar tarafından gerçekleştirilmektedir. Küresel gaz piyasalarında tedarike yönelik olası aksaklıkların yaşanması, Avrupa başta olmak üzere fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaktadır.