Türk Ekonomisinde Borçlanma Sorunları ve Bankaların Gayrimenkul Satışları

Türkiye’de yaşam standartlarının düşmesi ve gelirlerin erimesiyle birlikte vatandaşların borçlarını ödeyememesi, reel sektörün de yüksek faizli kredileri nedeniyle zorlu bir süreçten geçmesine neden oldu. Son bir yıl içerisinde bankalardan kullanılan kredi miktarı %35 artarak 24 Temmuz 2023 itibarıyla 26 trilyon 975 milyar liraya ulaştı. Bu kredilerin 20 trilyon 297 milyar lirası ticari ve diğer kredilerden, 6 trilyon 677 milyar lirası ise tüketici kredileri ve bireysel kredi kartlarından oluştu.

Aynı dönemde bankaların takibine düşen borç miktarı %83 artış göstererek 442.5 milyar liradan 810 milyar liraya fırladı. Bankalar, tahsil edemedikleri borçlara karşılık gösterilen ipoteklere de el koymaya başladı. Bugün itibarıyla 12 banka, hacze konu olan yaklaşık 5 bin gayrimenkulü satışa çıkardı. Satışa sunulan gayrimenkullerin neredeyse yarısı kamu bankalarına ait, bu durum bankaların finansal durumlarını etkileyen önemli bir gösterge olarak öne çıkıyor.

Satışa çıkarılan gayrimenkuller arasında çeşitli mülkler yer almakta; fabrikalar, çiftlikler, tarlalar ve kamyonlar gibi birçok taşınmaz bankalar tarafından satışa sunulmuş durumda. Bankaların satışa sunmuş olduğu taşınmazların listesinin genişlemesi dikkat çekerken, arazi türleri arasında deniz taksileri, lüks otomobiller ve traktörler de yer alıyor.

Kamu bankalarının satışa çıkardığı gayrimenkul sayısı Türkiye Halk Bankası'nda 1.814, VakıfBank'ın satışa sunduğu gayrimenkul sayısı ise 1.000’i aşıyor. Ziraat Bankası’nda ise alıcı bekleyen 685 gayrimenkul bulunuyor. Toplamda kamu bankalarının satışa çıkardığı taşınmaz sayısı 1.650’nin üzerinde. Teminatlara ve ipoteklere karşı el konulan konut ve arazi sayısında kamu bankaları önde bulunurken, banka kredilerinin kullandırılmasında da yine kamu bankaları lider konumda yer alıyor.

Bankalardan kullanılan toplam 26.9 trilyon TL'lik kredinin 12.4 trilyon lirası kamu bankalarına ait. Geri kalan kredilerin 7.8 trilyonu yerli özel bankalara, 6.6 trilyon lirası ise yabancı sermayeli bankalara dağılmış durumda. Bu süreçte 810 milyar liralık batık kredinin 299 milyar lirası kamu bankalarına, 273 milyar lirası yerli özel bankalara ve 237 milyar lirası yabancı sermayeli bankalara aittir.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, ipotekli konut satışları 2023 yılı Haziran ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %72 artarak 25 bin 993 adede ulaştı. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı %20’ye yükseldi.

Ekonomist Prof. Dr. Kenan Babuçcu, bankaların el koyduğu gayrimenkul ve arazilerin önümüzdeki dönemde daha da artabileceğini ifade etti. Durgunluk sürecinin devam edeceğini ve bu durumun en az bir yıl daha, seçim dönemine kadar süreceğini belirtti. Durgunluk devam ettiği sürece ipotek olarak gösterilen gayrimenkullere ve arazilere el konulmaya devam edileceğini, bunun da vatandaşların ödeme kapasitesinin azalmasından kaynaklandığını dile getirdi.

Takipteki alacakların artmasıyla birlikte, bankaların tahsil edemedikleri kredileri varlık yönetim şirketlerine sattığı bilgisi veriliyor. Bu durum, bankaların finansal istikrarını etkilemekle kalmayıp, genel ekonomiye de yansıyacak unsurlar arasında yer alıyor.